Η σημερινή ημέρα (15/10) είναι αφιερωμένη στο «λευκό μπαστούνι», με την 15η Οκτωβρίου να έχει θεσπιστεί ως «Παγκόσμια Ημέρα Λευκού Μπαστουνιού».
Του ΚΩΣΤΑ ΠΕΛΕΚΑΝΟΥ
Μια ημέρα που δεν θα πρέπει να εξαντλείται σε συμβολικές αναφορές στην οπτική αναπηρία. Αντίθετα, θα άξιζε να αποτελεί μια ουσιαστική αφορμή για να μιλήσουμε για τη συμπερίληψη, την προσβασιμότητα, την εκπαίδευση, την ανεξάρτητη διαβίωση και τις ίσες ευκαιρίες για τους ανθρώπους με απώλεια όρασης.
Για κάποιον που δεν βλέπει, το να ανοίξει την πόρτα του σπιτιού του και να βγει στον δρόμο δεν είναι πάντα μια αυτονόητη πράξη.
Για τους περισσότερους είναι μια κίνηση που γίνεται σχεδόν μηχανικά. Για κάποιον όμως με ολική απώλεια όρασης, η ίδια διαδρομή μπορεί να σημαίνει προετοιμασία, συγκέντρωση, εξοικείωση και κυρίως εμπιστοσύνη στον εαυτό του.
Αυτό είναι κάτι που γνωρίζω καλά. Όχι μόνο ως δημοσιογράφος που τα τελευταία χρόνια ασχολείται με ζητήματα οπτικής αναπηρίας, αλλά και ως άνθρωπος που βιώνει ο ίδιος την ολική απώλεια όρασης.
Από την απώλεια της όρασης στη νέα πραγματικότητα
Ήρθα νωρίτερα στο φως της ζωής, λόγω προωρότητας. Γεννήθηκα μόλις στους 5,5 μήνες της κύησης. Κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στη θερμοκοιτίδα, η αυξημένη χορήγηση οξυγόνου προκάλεσε μη αναστρέψιμη βλάβη στο οπτικό νεύρο του αριστερού ματιού, με αποτέλεσμα να χαθεί αμέσως η όραση.
Στα 29 μου χρόνια, μια αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς στο δεξί μάτι, σε συνδυασμό με τις αλλοιώσεις στον βυθό που προϋπήρχαν, οδήγησε σε πλήρη τύφλωση. Η απώλεια της όρασης άλλαξε ριζικά την καθημερινότητά μου. Χρειάστηκε να προσαρμοστώ σε μια νέα πραγματικότητα, που δεν είχα επιλέξει, χωρίς όμως να σταματήσω να κυνηγώ τα όνειρά μου.
Η μετάβαση από το φως στο απόλυτο σκοτάδι συνοδεύτηκε από πολλές καθημερινές δυσκολίες. Σταδιακά, όμως, συνειδητοποιείς ότι, όσο κι αν αλλάζει η ζωή σου, χρειάζεται να βρεις τον τρόπο να σταθείς ξανά στα πόδια σου και να προχωρήσεις.
 |
| Ο Κώστας Πελεκάνος |
Το «λευκό μπαστούνι» ως εργαλείο ελευθερίας
Το «λευκό μπαστούνι» δεν μου επιτρέπει να «δω». Μου επιτρέπει όμως να αντιληφθώ τον χώρο γύρω μου με έναν διαφορετικό τρόπο. Δεν χρειάζεται κάποιος άλλος να αποφασίσει για μένα πού θα πάω. Μπορώ να αποφασίσω εγώ. Και αυτό είναι, τελικά, το βαθύτερο νόημα του «λευκού μπαστουνιού».
Με την κατάλληλη εκπαίδευση, μπορώ να εντοπίσω ένα εμπόδιο, ένα σκαλοπάτι, μια αλλαγή στο έδαφος, να ακολουθήσω μια διαδρομή και να προσανατολιστώ στον χώρο.
Η εκπαίδευση από πιστοποιημένους εκπαιδευτές κινητικότητας είναι απαραίτητη, αλλά αποτελεί μόνο την αρχή. Χρειάζονται εξάσκηση και χρόνος. Πρέπει να μάθεις να εμπιστεύεσαι ξανά τις αισθήσεις σου. Να ακούς τους ήχους γύρω σου, να αναγνωρίζεις την κατεύθυνση και να αντιλαμβάνεσαι τον χώρο μέσα από την αφή και την ακοή. Και κυρίως, χρειάζεται να αποκτήσεις την αυτοπεποίθηση ότι μπορείς να κάνεις μόνος σου κάτι που μέχρι χθες θεωρούσες αυτονόητο.
Η προσβασιμότητα είναι δικαίωμα, όχι πολυτέλεια
Η αυτονομία ενός ατόμου με οπτική αναπηρία δεν εξαρτάται μόνο από τα εργαλεία ανεξάρτητης διαβίωσης και την εκπαίδευση. Εξαρτάται και από το περιβάλλον στο οποίο καλείται να κινηθεί.
Ένα αυτοκίνητο παρκαρισμένο πάνω στο πεζοδρόμιο, ένα μηχανάκι που έχει τοποθετηθεί σε σημείο διέλευσης, τραπέζια και καθίσματα που κλείνουν τον χώρο, μια κολώνα, ένα ανοιχτό φρεάτιο, μια προσωρινή κατασκευή ή ένα εμπόδιο που βρίσκεται στη μέση της διαδρομής μπορούν να μετατρέψουν έναν δρόμο σε πραγματική δοκιμασία. Για κάποιον που βλέπει, ένα τέτοιο εμπόδιο μπορεί να είναι απλώς ενοχλητικό. Για κάποιον, όμως, με ολική απώλεια όρασης, μπορεί να καταστήσει επικίνδυνη ακόμη και μια διαδρομή που γνωρίζει καλά.
Όταν μας βλέπετε στον δρόμο, μη φοβάστε να μας πλησιάσετε. Εμείς δεν σας βλέπουμε για να ζητήσουμε τη βοήθειά σας, εσείς, όμως, μπορείτε να μας την προσφέρετε. Ένα απλό «χρειάζεστε βοήθεια;» είναι αρκετό. Αν όμως η απάντηση είναι «όχι, ευχαριστώ», αυτό θα πρέπει να γίνεται σεβαστό. Γιατί η βοήθεια έχει αξία όταν προσφέρεται εκεί που πραγματικά χρειάζεται και όχι όταν αντικαθιστά την αυτονομία του άλλου.
Τα smartphones, οι εφαρμογές πλοήγησης, οι υπολογιστές με λογισμικό ανάγνωσης οθόνης, αλλά και πλέον η τεχνητή νοημοσύνη, μπορούν να προσφέρουν σημαντική βοήθεια σε ανθρώπους με οπτική αναπηρία. Όσο πάντως κι αν εξελίσσεται η τεχνολογία, η ανθρώπινη παρουσία και η ουσιαστική βοήθεια θα παραμένουν αναντικατάστατες.
Η προσβασιμότητα άλλωστε δεν είναι μόνο μια εφαρμογή στο κινητό ή ένας υπολογιστής που «μιλάει». Είναι το πεζοδρόμιο που πρέπει να παραμένει ελεύθερο, τα μέσα μαζικής μεταφοράς που πρέπει να είναι προσβάσιμα, οι υπηρεσίες που πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όλους, το σχολείο και η εργασία που πρέπει να δίνουν ίσες ευκαιρίες. Και κυρίως, είναι το ίδιο το κράτος που χρειάζεται να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την αναπηρία. Ένας άνθρωπος που δεν βλέπει δεν χρειάζεται οίκτο. Χρειάζεται ευκαιρίες.
Η αναπηρία δεν καταργεί τα όνειρα και τις φιλοδοξίες
Η οπτική αναπηρία δεν καταργεί τις ικανότητες, τα όνειρα, τις φιλοδοξίες, ούτε την ανάγκη για μια ζωή με επιλογές. Μπορεί να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, δεν πρέπει όμως να περιορίζει το δικαίωμά μας να συμμετέχουμε σε αυτόν. Συνειδητοποίησα πλέον πως δεν κρατάω στα χέρια μου ένα σύμβολο της απώλειάς μου, αλλά ένα εργαλείο ελευθερίας.
Δεν θα πω ότι ήταν εύκολο από την αρχή να το αποδεχτώ. Χρειάστηκε χρόνος για να βγω για πρώτη φορά στον δρόμο κρατώντας στο χέρι μου το «λευκό μπαστούνι». Υπήρξε, όμως, και ο φόβος. Ο φόβος του άγνωστου. Μήπως πέσεις, μήπως χτυπήσεις, μήπως χαθείς, μήπως κάποιος σε κοιτάξει διαφορετικά επειδή κρατάς ένα «λευκό μπαστούνι». Σιγά σιγά, όμως, κατάλαβα ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν ήταν πάντα ο δρόμος. Ήταν ο φόβος που κουβαλούσα μέσα μου. Και κάθε φορά που έκανα ένα ακόμη βήμα, αυτός ο φόβος γινόταν λίγο μικρότερος.
Σήμερα, όταν κρατάω το «λευκό μπαστούνι», δεν σκέφτομαι όλα όσα έχασα στα 29 μου χρόνια. Σκέφτομαι όλα όσα μπορώ ακόμη να κάνω. Γιατί η απώλεια της όρασης μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βλέπεις τον κόσμο. Δεν μπορεί, όμως, να σου στερήσει το δικαίωμα να συνεχίσεις να ονειρεύεσαι, να επιλέγεις και να προχωράς μπροστά.
loading...
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.